این مطلب برای آگاهی دانش‌آموزان و والدین نوشته شده و جای مشاوره تخصصی را نمی‌گیرد. اگر نگرانی جدی دارید، با مشاور مدرسه یا یک متخصص سلامت روان صحبت کنید.
قلدری در مدرسه یعنی رفتار آزاردهنده‌ای که بارها تکرار می‌شود و کسی که آزار می‌دهد، به هر دلیلی، قدرت بیشتری دارد. قلدری می‌تواند کتک زدن باشد، مسخره کردن، کنار گذاشتن از جمع، یا پیام‌های آزاردهنده در فضای مجازی. در این راهنمای دبیرستان دخترانه اندیشه پارسیان می‌خوانید قلدری را چطور از یک دعوای معمولی تشخیص بدهید، چه نشانه‌هایی هشدار است، و دانش‌آموز، دوستانش و والدین هرکدام چه کاری می‌توانند بکنند. اگر هم برای دخترتان دنبال بهترین دبیرستان دخترانه غرب تهران هستید، بپرسید مدرسه با قلدری چطور برخورد میکند؛ این یکی از معیارهای مهم انتخاب مدرسه است.
خلاصه در یک نگاه
- قلدری سه ویژگی دارد: آزار عمدی، تکرار، و نابرابری قدرت. یک دعوای یک‌باره بین دو دوست قلدری نیست.
- چهار نوع اصلی دارد: فیزیکی، کلامی، اجتماعی (طرد کردن، شایعه) و سایبری.
- نشانه‌های هشدار: بی‌میلی به مدرسه، افت ناگهانی نمره، سردرد و دل‌درد مکرر، دوری از دوستان، گم شدن وسایل.
- گفتن به بزرگ‌تر خبرچینی نیست. اولین قدم، گفتن به یک بزرگسال قابل اعتماد است: والدین، مشاور یا معاون مدرسه.
- والدین: گوش بدهید، سرزنش نکنید، خودتان سراغ بچه یا خانواده طرف مقابل نروید و موضوع را با مدرسه پیگیری کنید.
قلدری در مدرسه چیست؟
قلدری در مدرسه یعنی یک یا چند دانش‌آموز، بارها و عمداً کسی را آزار بدهند که نمی‌تواند به‌راحتی از خودش دفاع کند. یونسکو در تعریف سال ۲۰۲۳ خود قلدری را «فرایندی آسیب‌زا» می‌داند که با نابرابری قدرت همراه است، معمولاً تکرار می‌شود و به فرد هدف و کل فضای مدرسه آسیب می‌زند.
نابرابری قدرت همیشه به زور بدنی نیست. می‌تواند از محبوبیت بیشتر، تعداد بیشتر، سن بالاتر یا داشتن اطلاعات شخصی کسی باشد.
فرق قلدری با دعوا یا شوخی معمولی چیست؟
| ویژگی | دعوا یا شوخی دوستانه | قلدری |
|---|---|---|
| قدرت دو طرف | تقریباً برابر | یک طرف قوی‌تر است |
| تکرار | یک‌باره یا گاه‌به‌گاه | بارها و ادامه‌دار |
| حس طرف مقابل | هر دو می‌خندند یا زود آشتی می‌کنند | یک نفر می‌ترسد، خجالت می‌کشد یا ناراحت است |
| بعد از گفتن «بس کن» | تمام می‌شود | ادامه پیدا میکند یا بدتر می‌شود |
قلدری چه انواعی دارد؟
قلدری چهار نوع اصلی دارد و بیشتر وقت‌ها چند نوع با هم اتفاق می‌افتند. یونیسف اشاره میکند که دختران بیشتر در معرض قلدری کلامی و روانی هستند؛ یعنی آزاری که دیده نمی‌شود اما اثرش واقعی است.
| نوع قلدری | نمونه |
|---|---|
| فیزیکی | هل دادن، زدن، گرفتن یا خراب کردن وسایل |
| کلامی | مسخره کردن، اسم گذاشتن، تحقیر، تهدید |
| اجتماعی | کنار گذاشتن از گروه، پخش شایعه، تحریک دیگران به قهر با یک نفر |
| سایبری | پیام یا کامنت آزاردهنده، ساختن گروه برای مسخره کردن، پخش عکس یا اسکرین‌شات بدون اجازه |
قلدری سایبری یک تفاوت مهم دارد: با تمام شدن ساعت مدرسه تمام نمی‌شود و ممکن است در هر ساعت شبانه‌روز ادامه پیدا کند.
نشانه‌های قلدری در دانش‌آموز چیست؟
بیشتر دانش‌آموزانی که قلدری را تجربه می‌کنند، خودشان چیزی نمی‌گویند (StopBullying.gov). ممکن است خجالت بکشند، از تلافی بترسند یا فکر کنند کسی کمکی نمی‌کند. برای همین والدین و معلم‌ها باید به تغییرهای ناگهانی و ادامه‌دار دقت کنند. یک نشانه به‌تنهایی دلیل قلدری نیست، اما چند نشانه با هم ارزش یک گفت‌وگوی آرام را دارد.
- بی‌میلی به مدرسه رفتن، بهانه برای غیبت، یا افت ناگهانی نمره
- سردرد یا دل‌درد مکرر، به‌خصوص صبح روزهای مدرسه
- کبودی، زخم یا لباس پاره بدون توضیح قانع‌کننده
- گم شدن یا خراب شدن وسایل، یا پول کم آوردن
- تغییر خواب و اشتها، کابوس
- دوری ناگهانی از دوستان یا جمع‌ها، کم شدن اعتماد به نفس
- ناراحتی یا نگرانی بعد از دیدن پیام‌ها، پنهان کردن گوشی
کی باید فوراً کمک گرفت؟ اگر فرزندتان از آسیب زدن به خودش حرف می‌زند یا رفتار خطرناکی دارد، منتظر نمانید. همان لحظه کنارش بمانید و با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید. اگر خطر فوری جانی وجود دارد، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
نشانه‌هایی که می‌گوید ممکن است فرزندتان قلدری کند
قلدری فقط یک طرف ندارد. این نشانه‌ها ممکن است یعنی دانش‌آموز خودش دیگران را آزار می‌دهد: دعواهای مکرر، دوست شدن با کسانی که دیگران را آزار می‌دهند، پرخاشگری بیشتر، احضار مکرر به دفتر مدرسه، وسایل یا پول اضافه بدون توضیح، و مقصر دانستن دیگران برای هر مشکلی.
اگر دانش‌آموز هستید و قلدری را تجربه می‌کنید چه کنید؟
اول بدانید تقصیر شما نیست. هیچ‌کس حق ندارد شما را آزار بدهد، و گفتن ماجرا به یک بزرگ‌تر خبرچینی نیست؛ کاری است برای امنیت خودتان و دیگران. این قدم‌ها کمک می‌کنند:
- تلافی نکنید. جواب دادن با زور یا توهین معمولاً ماجرا را بدتر میکند و ممکن است خودتان هم توبیخ شوید.
- کوتاه و محکم بگویید «بس کن» و دور شوید. اگر حرف زدن سخت است، بدون جواب از آنجا بروید.
- تنها نمانید. در زنگ تفریح و مسیر مدرسه کنار دوستانتان باشید.
- به یک بزرگسال قابل اعتماد بگویید: پدر و مادر، مشاور مدرسه، معاون یا معلمی که با او راحت‌ترید. اگر یک بار نتیجه نگرفتید، دوباره و به کس دیگری بگویید.
- یادداشت کنید: چه اتفاقی افتاد، کی، کجا، و چه کسی دید.
- در فضای مجازی جواب ندهید. از پیام‌ها اسکرین‌شات بگیرید، فرستنده را بلاک کنید و او را در همان اپلیکیشن گزارش بدهید.
اگر حالتان مدتی است خوب نیست، با مشاور مدرسه حرف بزنید. چند روش ساده برای آرام کردن ذهن را هم در راه‌های علمی آرام‌سازی ذهن دانش‌آموزان آورده‌ایم.
اگر شاهد قلدری هستید چه کنید؟
بیشتر قلدری‌ها جلوی چشم بقیه اتفاق می‌افتند، و رفتار تماشاگرها اهمیت زیادی دارد. لازم نیست قهرمان باشید یا خودتان را به خطر بیندازید؛ همین چند کار کوچک فرق ایجاد میکند:
- همراهی نکنید. نخندید، فیلم نگیرید و پیام آزاردهنده را برای دیگران نفرستید.
- کنار فرد آسیب‌دیده باشید. بعد از ماجرا پیشش بروید یا او را به جمع خودتان دعوت کنید.
- به یک بزرگسال بگویید. اگر می‌ترسید، می‌توانید با مشاور مدرسه خصوصی حرف بزنید.
اگر والد هستید، چطور به فرزندتان کمک کنید؟
مهم‌ترین کار والدین این است که فرزندشان بداند می‌تواند بدون ترس از سرزنش ماجرا را تعریف کند. با آرامش گوش بدهید، حرفش را باور کنید و به او اطمینان بدهید تقصیر او نیست. بعد، با هم و از راه مدرسه، قدم بعدی را بردارید.
- آرام گوش بدهید. سؤال‌های باز بپرسید: «چه اتفاقی افتاد؟»، «حالا چه حسی داری؟». حرفش را قطع نکنید و قضاوت نکنید.
- او را سرزنش نکنید. جمله‌هایی مثل «خودت هم حتماً کاری کردی» یا «محل نگذار» باعث می‌شود دفعه بعد چیزی نگوید.
- مستقیم سراغ دانش‌آموز یا خانواده طرف مقابل نروید. این کار معمولاً ماجرا را بدتر میکند. مسیر درست، مدرسه است.
- با مدرسه تماس بگیرید و یادداشت‌ها و مدارک را همراه داشته باشید: تاریخ، محل، نوع آزار و شاهدها.
- درباره قدم بعدی با خود فرزندتان تصمیم بگیرید و بپرسید دوست دارد چه اتفاقی بیفتد.
- پیگیری کنید. چند روز بعد دوباره از فرزندتان و از مدرسه بپرسید وضعیت چطور است.
- اگر ناراحتی ادامه دارد، از یک مشاور یا روان‌شناس کودک و نوجوان کمک بگیرید.
برای گفت‌وگوی بهتر با نوجوان، صحبت با فرزندان درباره فشارهای اجتماعی و چالش‌های نوجوانی و دلایل صمیمی نبودن نوجوان با والدین را هم بخوانید.
اگر قلدری در فضای مجازی است
- مدرک نگه دارید: قبل از اینکه پیام‌ها پاک شوند، اسکرین‌شات یا فیلم صفحه بگیرید و تاریخ هرکدام را یادداشت کنید.
- بلاک و گزارش: به فرزندتان کمک کنید فرستنده را بلاک کند و در خود اپلیکیشن گزارش بدهد.
- اگر طرف مقابل هم‌مدرسه‌ای است، مدارک را به مدرسه بدهید.
- در تهدید، اخاذی یا انتشار عکس، موضوع را به پلیس فتا گزارش کنید.
اگر فرزند خودتان قلدری میکند
شنیدن این خبر سخت است، اما واکنش آرام بهترین کمک است. بدون داد و تحقیر با فرزندتان حرف بزنید و بفهمید چه چیزی پشت این رفتار است؛ گاهی خود او هم جایی آزار دیده است. پیامد روشن و غیرخشونت‌آمیز تعیین کنید، از او بخواهید جبران کند و با مدرسه همکاری کنید.
مسیر گزارش قلدری در مدرسه چیست؟
[نیاز به تأیید مدرسه: مسیر دقیق گزارش و سمت‌ها]
در مدرسه، اولین نفری که باید از ماجرا باخبر شود مشاور یا معاون پایه است. دانش‌آموز می‌تواند خودش، یا همراه والدین، موضوع را مطرح کند. گزارش محرمانه بررسی می‌شود، مدرسه با هر دو طرف و خانواده‌هایشان صحبت میکند و تا حل شدن ماجرا پیگیری ادامه دارد.
برای هماهنگی با مدرسه:
- دوره اول: ۴۴۹۲۵۹۰۳ – ۴۴۹۲۵۹۰۷
- دوره دوم: ۴۴۷۵۷۶۴۶ – ۴۴۷۵۷۶۴۷ – ۴۴۷۵۷۶۴۸ – ۰۹۱۲۳۹۳۶۴۱۷
- ساعت کاری: شنبه تا پنجشنبه، ۸ صبح تا ۵ بعدازظهر
موقع انتخاب مدرسه درباره قلدری چه بپرسیم؟
اگر در حال انتخاب مدرسه هستید، درباره قلدری هم سؤال بپرسید. جواب‌ها نشان می‌دهد مدرسه برای امنیت روانی دانش‌آموزان برنامه دارد یا فقط بعد از اتفاق واکنش نشان می‌دهد.
- آیا مدرسه درباره قلدری قانون یا شیوه‌نامه مشخص دارد و به دانش‌آموزان گفته شده است؟
- دانش‌آموز اگر قلدری دید یا تجربه کرد، باید به چه کسی بگوید؟
- مدرسه مشاور دارد؟ دانش‌آموزان چطور می‌توانند خصوصی با او صحبت کنند؟
- با قلدری در گروه‌های مجازی کلاس چطور برخورد می‌شود؟
- خانواده‌ها چطور از نتیجه پیگیری باخبر می‌شوند؟
برای معیارهای دیگر، مدرسه‌ای که فقط روی نمره تمرکز نمی‌کند چه تفاوتی دارد را ببینید.
کجا کمک بگیریم؟
| خط | برای چه؟ |
|---|---|
| ۱۲۳ اورژانس اجتماعی (بهزیستی) | کودک‌آزاری، فرار از خانه و بحران‌های فردی و خانوادگی؛ شبانه‌روزی و رایگان |
| ۱۴۸۰ صدای مشاور (بهزیستی) | مشاوره تلفنی رایگان برای اضطراب، استرس و نگرانی |
| ۱۱۵ اورژانس | خطر فوری جانی یا آسیب جسمی |
| پلیس فتا | تهدید، اخاذی یا انتشار عکس و اطلاعات در فضای مجازی |
جمع‌بندی
قلدری در مدرسه با سه ویژگی شناخته می‌شود: آزار عمدی، تکرار و نابرابری قدرت. نشانه‌ها را جدی بگیرید، اما با سرزنش یا تلافی واکنش نشان ندهید. دانش‌آموز با گفتن ماجرا به یک بزرگسال قابل اعتماد، و والدین با گوش دادن آرام و پیگیری از طریق مدرسه، بیشترین کمک را می‌کنند. اگر می‌خواهید درباره مسیر گزارش، مشاوره یا برنامه‌های مدرسه بیشتر بدانید، اطلاعات تماس هر دو واحد در صفحه مدرسه غیرانتفاعی دخترانه منطقه ۲۲ آمده است.
سوالات متداول
آیا شوخی هم ممکن است قلدری باشد؟
بله، اگر یک نفر از آن ناراحت است و شوخی بعد از گفتن «بس کن» ادامه پیدا میکند. شوخی دوستانه دوطرفه است و هر دو از آن لذت می‌برند. اگر یک نفر همیشه هدف شوخی است، احتمالاً با قلدری کلامی روبه‌رو هستیم.
گفتن ماجرا به معلم یا مشاور خبرچینی است؟
نه. خبرچینی یعنی گزارش دادن برای دردسر درست کردن برای کسی. گفتن قلدری برای حفظ امنیت خودتان یا یک دوست است. مشاور مدرسه می‌تواند موضوع را طوری پیگیری کند که هویت شما تا جای ممکن حفظ شود.
قلدری سایبری چیست؟
قلدری سایبری یعنی آزار دادن کسی با پیام، کامنت، گروه، عکس یا ویدئو در فضای مجازی. این نوع قلدری خارج از ساعت مدرسه هم ادامه پیدا میکند و سریع پخش می‌شود. مدرک نگه دارید، فرستنده را بلاک کنید و موضوع را به والدین و مدرسه بگویید.
اگر مدرسه کاری نکرد چه کنیم؟
درخواست یک جلسه حضوری با مدیر مدرسه بدهید و مدارک و تاریخ گزارش‌های قبلی را همراه ببرید. اگر باز هم نتیجه نگرفتید، می‌توانید موضوع را با اداره آموزش و پرورش منطقه در میان بگذارید.
آیا باید فرزندم را تشویق کنم که با زور از خودش دفاع کند؟
تشویق به تلافی فیزیکی معمولاً ماجرا را بدتر میکند و ممکن است برای خود فرزندتان هم پیامد انضباطی داشته باشد. بهتر است به او یاد بدهید محکم «نه» بگوید، از موقعیت دور شود و به یک بزرگسال خبر بدهد.
بدون دیدگاه